Hörpugull – 35 ára lopa ferðalag Þingborgar

Allar sögur eiga sér upphaf. Sumar sögur má segja að eigi sér fleiri en eitt. Saga Hörpugulls er ein af þeim.
Hugmyndin að Hörpugulli fæddist árið 2021 þegar Harpa Ólafsdóttir hóf að lita og selja lopa. En þegar þar var komið sögu hafði Harpa, ásamt hópi kvenna, þegar unnið þrekvirki við að þróa og varðveita gamlar hefðir í ullarvinnslu á Íslandi. Samhliða því átti hópurinn þátt í að varðveita sögufrægt hús í Flóanum.

Þingborg vaknar til lífs – námskeið, handverk og samstaða

Árin 1990-1991 mótaði Helga Thoroddsen, sem þá hafði nýlokið námi í vefjarefnafræðum, hugmynd ásamt Hildi Hákonardóttur um að endurvekja íslensku ullina og hefðbundnar aðferðir við vinnslu hennar og nýtingu. Á þessum tíma lágu rokkar víða undir ryki - ef þeim hafði ekki verið fargað - og vélar höfðu tekið við þeirri ullarvinnslu sem áður hafði verið unnin í höndunum. Það var því mikilvægt verkefni að vekja athygli á einstökum eiginleikum íslensku ullarinnar og betri nýtingu hennar.

Árið 1991 fékk lítill hópur kvenna sem Helga hafði safnað með sér í þetta verkefni aðstöðu í Gömlu Þingborg. Húsið hafði frá því það var reist árið 1927 þjónað mikilvægu hlutverki sem skóli og samkomuhús, en stóð nú frammi fyrir því að missa hlutverk sitt þegar nýtt og stærra hús var reist aðeins um kílómetra frá.
Hópurinn þurfti ekki að greiða leigu fyrir húsnæðið en tók að sér viðhald þess í staðinn, sem var brýn nauðsyn þar sem húsið var orðið gamalt og illa farið.

Fljótlega hófst kennsla í frumvinnslu ullar í Gömlu-Þingborg, meðal annars í samstarfi við Farskóla Suðurlands. Markmiðið var að styðja konur í að sérhæfa sig í mismunandi þáttum ullarvinnslu, til dæmis litun, þæfingu, spuna og annarri nýtingu ullarinnar.

Verkefnið naut einnig opinbers stuðnings, enda frá upphafi hugsað sem atvinnu- og menningarverkefni í dreifbýli.

Mikil vinna fór í að gera Gömlu Þingborg starfhæfa. Húsið þurfti bæði endurbætur, vinnuaðstöðu og tækjabúnað, á sama tíma og lögð var áhersla á að halda í upprunalegt útlit bæði að utan og innan hússins.

Það sem myndaðist varð þó meira en vinnustaður. Þar varð til samfélag sem deildi þekkingu, þróaði hugmyndir og vann íslenska ull – allt með gæði að leiðarljósi.

Framtíðarsýn byggð á gömlum hefðum

Fjölmiðlar sem heimsóttu Þingborg á fyrstu árum starfseminnar lýstu hlýlegu andrúmslofti þar sem ullarlykt blandaðist nýuppáhelltu kaffi. Í húsinu mátti sjá vefstóla, rokka og vandaða handgerða gripi á hillum.

Fljótlega fór Þingborgarhópurinn að nýta sérþekkingu sína á íslensku ullinni til að framleiða eigin lopa. Lopinn er unninn af Ístex sérstaklega fyrir Þingborg.  

Á hverju hausti fer hópur þingborgarkvenna í Ullarþvottastöð Ístex og velur fyrsta flokks lambsull sem notuð er í lopann. Til að tryggja að náttúrulegir eiginleikar ullarinnar haldist er Þingborgarlopinn þveginn með mildari efnum men hefðbundinn lopi og án kemískra litarefna. Það má því segja að lopinn endurspegli sjálfa hugsjónina sem hóf starfsemi Þingborgarhópsins: að íslensk ull sé meðhöndluð af virðingu og varfærni.  

Úr verður gæða Þingborgarlopi og -band sem prjónafólk um allt land – og víða erlendis – sækir í. Þar á meðal er lopinn sem við í Hörpugull litum eingöngu úr.

Þingborgarlopi og vörur unnar úr honum fást í verslun Þingborgar í Gömlu-Þingborg, um 8 km. austan við Selfoss. Í dag er Þingborgarhópurinn einnig með starfsemi í Íslensku ullarvinnslunni á Selfossi þar sem eru námskeið, vinnustofa og lítil verslun.

Gamla Þingborg verður að heimili

Árið 1997 flutti fjölskyldan að baki Hörpugulli í Gömlu-Þingborg. Harpa ásamt Heiðmari eiginmanni sínum og dætur þeirra Halla Ósk (9 ára) og Sigríður Embla (5 ára) tóku þá við rekstri verslunar Þingborgar í húsinu og ráku hana þar til ársins 2001. Harpa hafði verið hluti af Þingborgarhópnum frá upphafi og fjölskyldan öll tekið virkan þátt í starfseminni. Það lá því beint við að hún tæki við rekstri verslunarinnar.

Fjölskyldan vann að ýmsum umbótum og viðhaldi á húsinu og versluninni. Þó verslunin hefði ákveðinn opnunartíma var oft opnað fyrir gestum sem bönkuðu upp á. Oftar en ekki tók öll fjölskyldan þátt í að taka á móti viðskiptavinum. Minningarnar frá þessum tíma eru hluti af því sem Hörpugull er í dag - fjölskyldufyrirtæki sem byggir á gæðum íslensku ullarinnar.

Harpa og fjölskylda hennar í Gömlu Þingborg á árunum 1997–2001 þegar þau bjuggu í húsinu og ráku ullarverslunina.

Litirnir bætast við - Fæðing Hörpugulls

Árið 2021 hóf Harpa að handlita sinn eigin Þingborgarlopa undir nafninu Hörpugull.
Nafnið sameinar tvær rætur: nafn Hörpu og gullið sem lopinn er. Eins og oft er sagt – ull er gull.  

Hörpugull varð þannig nýtt lag ofan á Þingborgarlopann. Þingborg er rótin: gæðin, lopinn, samfélagið og hefðirnar. Hörpugull er túlkunin: litirnir, handverkið og fjölskyldan.

Handlitaður lopi frá Hörpugulli bættist því við vaxandi vöruúrval Þingborgar og hefur á síðustu fimm árum fest sig í sessi. Árið 2024 varð ákveðin óvissa í kjölfar þess að Gamla-Þingborg var seld og framtíð verslunarinnar því óljós. Þó verslunin sé enn starfrækt í húsnæðinu varð þetta tilefni til breytinga.

Harpa ákvað þá að gera Hörpugull að formlegu fjölskyldufyrirtæki með dætrum sínum Höllu Ósk og Emblu. Í dag taka þær allar virkan þátt í framleiðslu og vöruþróun. Samhliða því var opnuð vefverslun svo lopinn, litirnir og handverkið gætu náð lengra – óháð staðsetningu.

Þannig fæddist Hörpugull í sinni núverandi mynd.

Hvað gerist næst?

Nú þegar að forsagan hefur verið rakið, og munurinn á Þingborg og Hörpugulli útskýrður í stuttu máli, vaknar spurningin: Hvað gerist næst?
Við ætlum að halda áfram með þessar færslur og kafa dýpra í heim lopans. Þar munum við meðal annars fjalla um hvað gerir íslensku ullina einstaka, litaferlið, hvað er hægt að vinna úr lopanum og hvað það er sem gerir lopann hjá Hörpugull einstakan.

Við vonum að fólk fræðist ekki aðeins um vöruna sjálfa heldur einnig upprunann, vinnuna og gildin sem liggja að baki. Svo vonum við að sem flestir hafi áhuga á að halda með okkur í þetta spennandi ferðalag.

 

Hefur þú skoðað fjölbreytt úrval lita sem sækja innblástur í íslenska náttúru?

Skoðaðu litina í árstíðarlínunum Jöklablámi og Norðurljós á prjónunum og leyfðu náttúrunni að veita næsta verkefni innblástur.